E-future!

International Summer School on the Digital Library 2000

E-future!

Door Hans Helffer

Ticer Summer School 200 stond dit jaar duidelijk in het teken van veranderingen. Veranderingen qua opzet, maar ook in de aangeboden programma's. Het thema van de eerste week, veranderingen in organisaties, is door Peter Verveen in het vorige nummer van UBA-Informatie besproken. Het element van verandering kwam tevens aan bod in de tweede week onder de titel "electronic publishing". Zowel in de eerste als ook in de tweede week stond één element centraal: bibliotheken zullen zich moeten aanpassen aan de steeds veranderende situatie. Hans Helffer vertelt wat aan de orde kwam in de tweede week.

Overkoepelend thema van de tweede week was feitelijk de veranderende rol voor bibliotheken, uitgevers en agenten zoals Swets Blackwell in deze digitale omgeving. Als er al een conclusie getrokken kon worden was dat geen van deze partijen nog een duidelijk beeld heeft wat de toekomst te bieden heeft. Alle partijen bezinnen zich op hun positie en niets is vooralsnog zeker. Het aanbod van de lezingen en de workshops viel uiteen in enerzijds het feitelijk publiceren en anderzijds het beschikbaar stellen van het elektronisch materiaal. Nadruk lag vooral op het laatste en de daaraan gekoppelde problematiek van onder meer auteursrechten, licentie-overeenkomsten, rol van de agent c.q. uitgever en de positie van consortia.

Elektronisch publiceren, in Nederland nog tamelijk onbekend (eerste elektronische tijdschrift in Nederland, zie: http://www.ejcl.org/), maar in de Verenigde Staten, zeker voor bepaalde vakgebieden, al niet meer weg te denken. Daar staat elektronisch publiceren, voor en door wetenschappers, al niet meer in de kinderschoenen. Gerenommeerde e-journals hebben posities weten te veroveren naast of zelfs ten koste van "traditionele" gevestigde gedrukte tegenhangers. Hieruit blijkt dat op dit terrein de bibliotheken zich in de komende jaren meer moeten oriënteren. De bibliotheek zal nog dichter bij de (wetenschappelijke) eindgebruiker moeten staan. Voor Hans Roosendaal van de Universiteit Twente was de uitkomst duidelijk. Een Kenniscentrum, waar de bibliotheek integreert met het ICT. Dienstverlenend zowel op het terrein van onderzoek als onderwijs. Het laatste in de zogenaamde elektronische leeromgeving.

Is dit alles toekomst muziek? Er lopen inmiddels experimenten op het gebied van elektronisch publiceren van research papers, op het terrein van economie en rechten, door o.a. de KUB en de UvA. Daarnaast heeft de KUB de intentie haar (lopende) tijdschriftenbestand met ingang van 2001alleen nog elektronisch aan te bieden. Maar ook de uitgevers zijn actief. Hier initiatieven om het oude bezit te digitaliseren. Grenzen vervagen dus: bibliotheken begeven zich op het terrein van de uitgevers, uitgevers worden zich steeds bewuster van hun rol als hoeder van het culturele erfgoed. Hoe dit culturele erfgoed, in de vorm van archivering, voor het nageslacht te behouden, was een vraag waar ook in deze week geen pasklare oplossing voor werd gevonden. Duidelijk werd wel dat alle partijen zich mede verantwoordelijk voelen voor dit belangrijke (mondiale) vraagstuk.

Niet alleen het behoud van dit culturele erfgoed kwam natuurlijk aan de orde, maar hoe en onder welke condities de eindgebruiker toegang krijgt tot het elektronisch gepubliceerde materiaal. Licenties en consortia zijn de nieuwe begrippen. Alleen gebundelde krachten, zoals het UKB verband zijn nog in staat om de onderhandelingen te voeren en te komen tot licentie-overeenkomsten, bijvoorbeeld die van de UKB met Elsevier. Waar vroeger misschien de onderhandeling met een uitgever over één titel werd gevoerd en op een namiddag kon worden afgerond en het glas geheven, gaat het nu om honderden titels in package-deals, die veel voorbereiding vragen, consultatie van juristen en raadpleging van de achterban, eer er een overeenkomst gesloten kan worden.

Misschien was het programma van deze tweede week van Ticer wel meer toekomstgericht. Wierp het meer vragen op dan dat er oplossingen aangedragen konden worden. Voor alle betrokkenen was het wel duidelijk, dat alles wat met elektronisch publiceren te maken heeft misschien nog in de kinderschoenen staat, maar dat bibliotheken in deze veranderende situatie het voortouw moeten nemen, om niet in deze kolkende zee kopje onder te gaan. Net als in de eerste week, gememoreerd door Peter Verveen, waren allen het eens met de stelling dat er een rol weggelegd kan zijn voor de bibliotheek in deze "new economy".

Waar tijdens de eerste week de nadruk lag op de noodzakelijke veranderingen in organisaties, bleek dat de inhoud van de tweede week: veranderingen in de richting van elektronisch publiceren, alleen maar mogelijk zal zijn als er een voedingsbodem bestaat binnen de organisatie en er een wil is om te veranderen. Zo bleek uiteindelijk dat de vernieuwde opzet van Ticer dit jaar, twee afzonderlijke programma's die op het eerste gezicht weinig met elkaar te maken hadden, toch naadloos op elkaar aansloten.

Dit artikel is geschreven door Hans Helffer, Hoofd Informatiespecialisten van de Bibliotheek PSCW, Universiteit van Amsterdam. Het verscheen in UBA Informatie, Mededelingenblad voor medewerkers van de Bibliotheek van de Universiteit van Amsterdam, jaargang 8, nummer 4, december 2000.

Ticer home

summer school

Ticer, PO Box 4191, 5004 JD Tilburg, The Netherlands,
telephone +31-13-466 83 10, telefax +31-13-466 83 83, e-mail ticer@uvt.nl,
last updated 11 June 2003

	E-future!
	Door Hans Helffer
	Ticer Summer School 200 stond dit jaar duidelijk in het teken van veranderingen. Veranderingen qua opzet, maar ook in de aangeboden programma's. Het thema van de eerste week, veranderingen in organisaties, is door Peter Verveen in het vorige nummer van UBA-Informatie besproken. Het element van verandering kwam tevens aan bod in de tweede week onder de titel "electronic publishing". Zowel in de eerste als ook in de tweede week stond één element centraal: bibliotheken zullen zich moeten aanpassen aan de steeds veranderende situatie. Hans Helffer vertelt wat aan de orde kwam in de tweede week.
	Overkoepelend thema van de tweede week was feitelijk de veranderende rol voor bibliotheken, uitgevers en agenten zoals Swets Blackwell in deze digitale omgeving. Als er al een conclusie getrokken kon worden was dat geen van deze partijen nog een duidelijk beeld heeft wat de toekomst te bieden heeft. Alle partijen bezinnen zich op hun positie en niets is vooralsnog zeker. Het aanbod van de lezingen en de workshops viel uiteen in enerzijds het feitelijk publiceren en anderzijds het beschikbaar stellen van het elektronisch materiaal. Nadruk lag vooral op het laatste en de daaraan gekoppelde problematiek van onder meer auteursrechten, licentie-overeenkomsten, rol van de agent c.q. uitgever en de positie van consortia.
	Elektronisch publiceren, in Nederland nog tamelijk onbekend (eerste elektronische tijdschrift in Nederland, zie: http://www.ejcl.org/), maar in de Verenigde Staten, zeker voor bepaalde vakgebieden, al niet meer weg te denken. Daar staat elektronisch publiceren, voor en door wetenschappers, al niet meer in de kinderschoenen. Gerenommeerde e-journals hebben posities weten te veroveren naast of zelfs ten koste van "traditionele" gevestigde gedrukte tegenhangers. Hieruit blijkt dat op dit terrein de bibliotheken zich in de komende jaren meer moeten oriënteren. De bibliotheek zal nog dichter bij de (wetenschappelijke) eindgebruiker moeten staan. Voor Hans Roosendaal van de Universiteit Twente was de uitkomst duidelijk. Een Kenniscentrum, waar de bibliotheek integreert met het ICT. Dienstverlenend zowel op het terrein van onderzoek als onderwijs. Het laatste in de zogenaamde elektronische leeromgeving.
	Is dit alles toekomst muziek? Er lopen inmiddels experimenten op het gebied van elektronisch publiceren van research papers, op het terrein van economie en rechten, door o.a. de KUB en de UvA. Daarnaast heeft de KUB de intentie haar (lopende) tijdschriftenbestand met ingang van 2001alleen nog elektronisch aan te bieden. Maar ook de uitgevers zijn actief. Hier initiatieven om het oude bezit te digitaliseren. Grenzen vervagen dus: bibliotheken begeven zich op het terrein van de uitgevers, uitgevers worden zich steeds bewuster van hun rol als hoeder van het culturele erfgoed. Hoe dit culturele erfgoed, in de vorm van archivering, voor het nageslacht te behouden, was een vraag waar ook in deze week geen pasklare oplossing voor werd gevonden. Duidelijk werd wel dat alle partijen zich mede verantwoordelijk voelen voor dit belangrijke (mondiale) vraagstuk.
	Niet alleen het behoud van dit culturele erfgoed kwam natuurlijk aan de orde, maar hoe en onder welke condities de eindgebruiker toegang krijgt tot het elektronisch gepubliceerde materiaal. Licenties en consortia zijn de nieuwe begrippen. Alleen gebundelde krachten, zoals het UKB verband zijn nog in staat om de onderhandelingen te voeren en te komen tot licentie-overeenkomsten, bijvoorbeeld die van de UKB met Elsevier. Waar vroeger misschien de onderhandeling met een uitgever over één titel werd gevoerd en op een namiddag kon worden afgerond en het glas geheven, gaat het nu om honderden titels in package-deals, die veel voorbereiding vragen, consultatie van juristen en raadpleging van de achterban, eer er een overeenkomst gesloten kan worden.
	Misschien was het programma van deze tweede week van Ticer wel meer toekomstgericht. Wierp het meer vragen op dan dat er oplossingen aangedragen konden worden. Voor alle betrokkenen was het wel duidelijk, dat alles wat met elektronisch publiceren te maken heeft misschien nog in de kinderschoenen staat, maar dat bibliotheken in deze veranderende situatie het voortouw moeten nemen, om niet in deze kolkende zee kopje onder te gaan. Net als in de eerste week, gememoreerd door Peter Verveen, waren allen het eens met de stelling dat er een rol weggelegd kan zijn voor de bibliotheek in deze "new economy".
	Waar tijdens de eerste week de nadruk lag op de noodzakelijke veranderingen in organisaties, bleek dat de inhoud van de tweede week: veranderingen in de richting van elektronisch publiceren, alleen maar mogelijk zal zijn als er een voedingsbodem bestaat binnen de organisatie en er een wil is om te veranderen. Zo bleek uiteindelijk dat de vernieuwde opzet van Ticer dit jaar, twee afzonderlijke programma's die op het eerste gezicht weinig met elkaar te maken hadden, toch naadloos op elkaar aansloten.
	Dit artikel is geschreven door Hans Helffer, Hoofd Informatiespecialisten van de Bibliotheek PSCW, Universiteit van Amsterdam. Het verscheen in UBA Informatie, Mededelingenblad voor medewerkers van de Bibliotheek van de Universiteit van Amsterdam, jaargang 8, nummer 4, december 2000.